Wprowadzenie    Liturgia słowa    Katecheza    Rozważanie

14 NIEDZIELA ZWYKŁA Rok B (zielony) Nr 35 (8 lipca 2018)

Katecheza

 Drogi intelektualnych poszukiwań Boga

Bóg, jako byt czysto duchowy i transcendentny wobec świata, jest niewidzialny dla ludzkich oczu. Jak więc można rozpoznać Jego istnienie? Odpowiedź podpowiada św. Paweł, pisząc: „Albowiem od stworzenia świata niewidzialne Jego [Boga] przymioty – wiekuista Jego potęga i bóstwo – stają się widzialne dla umysłu przez Jego dzieła” (Rz 1, 20). Bóg jest dostrzegalny poprzez refleksję umysłu człowieka, doszukującego się wyjaśniania przyczyn istnienia świata i jego struktur – na czele z fenomenem rozumnej wolnej osoby ludzkiej.
Chrześcijańska filozofia nie jest aprobatą irracjonalizmu czy fideizmu, wierząc w Boga i poszukując racjonalnych potwierdzeń Jego istnienia, nie wyrzekamy się rozumu. Ludzkie poznanie jest dwupoziomowe: zmysłowe i intelektualne: pierwsze wskazuje na rzeczywistość materialną, drugie – odwołując się do zasady niesprzeczności i zasady przyczynowości – umożliwia intuicyjno-umysłowe dotarcie do Boga. Św. Tomasz z Akwinu (zm. 1274), filozoficzny i teologiczny geniusz chrześcijański, wyróżnił pięć „dróg” prowadzących do Boga: ze zmienności świata, przyczynowości, przygodności, hierarchii wartości i celowości.
Na szczególną uwagę zasługuje argument z przygodności bytu, którego początkiem jest pytanie: dlaczego istnieje coś, co w swej naturze nie zawiera konieczności istnienia? Minerały, rośliny, zwierzęta czy ludzie posiadają określoną naturę i sposób funkcjonowania, nie zawierają jednak konieczności istnienia i dalszego trwania. Nie są czymś koniecznym, wręcz odwrotnie: są pochodne, zniszczalne, przemijalne, przygodne. Wszelki widzialny byt jest ze swej natury przygodny: może istnieć, lecz swe istnienie zawdzięcza innemu bytowi. Skoro dostrzegamy w świecie wyłącznie byty przygodne: jednostki, gatunki i segmenty kosmosu, to wyjaśniając rzeczywistość w oparciu o zasadę niesprzeczność – należy pytać o praprzyczynę widzialnego świata. Może nią być tylko Byt Konieczny, którego naturą – obok innych przymiotów – jest istnienie. Świat przygodny tłumaczy się racjonalnie dopiero poprzez stwórczą interwencję Boga jako bytu koniecznego i wszechmocnego.
Wniosek taki jest szczególnie oczywisty w odniesieniu do człowieka, którego natura (rozumność, wolność, samoświadomość) nie znajduje wyjaśnienia w świecie materialnym. Ludzka osoba to świat transmaterialny i transbiologiczny: myśl, sumienie, głód prawdy, odpowiedzialność za dobro czy zło, altruistyczna miłość. Tego rodzaju fenomeny są nieobecne w świecie pozaludzkim, ich źródłem nie mogła być materia czy nawet zwierzęcy instynkt. Intelektualna refleksja człowieka wymaga adekwatnego wyjaśnienia, dlatego racjonalno-filozoficzna argumentacja za istnieniem Boga wymaga właściwego klimatu: umysłowej uczciwości, wrażliwości na prawdę i dobro, szczerego poszukiwania Boga. 
 
ks. Stanisław Kowalczyk