Wprowadzenie    Liturgia słowa    Katecheza    Rozważanie

ZMARTWYCHWSTANIE PAŃSKIE – MSZA W DZIEŃ Rok B (biały) Nr 18 (1 kwietnia 2018)

Katecheza

Człowiek ‒ jego immanencja i transcendencja

Kim jest człowiek? W ciągu tysiącleci ludzkiej historii padały różne odpowiedzi na to pytanie. Nazywano go: rozumnym zwierzęciem, duszą uwięzioną w ciele, elementem nieskończonego procesu przemian bóstwa, istotą społeczną, materią żyjącą i myślącą, twórcą narzędzi.
Złożoność i bogactwo natury człowieka dobrze uchwycił św. Augustyn (zm. 430), mówiąc, że „Istnieje jak drzewa i kamienie, żyje jak rośliny, czuje jak zwierzęta, myśli jak aniołowie” (Mowa 43). Człowiek jest segmentem materialnego kosmosu, lecz zarazem wykracza poza i ponad niego władzami życia psychicznego: intelektem, wolną wolą, sumieniem, zdolnością do autofinalizacji.
Immanencja człowieka wobec świata realizuje się na różnych poziomach: jako posiadacz ciała jest ograniczony czasem i przestrzenią oraz kruchy w swym istnieniu, włączony w nurt życia biologicznego przyrody ‒ rodzi się, rozwija, starzeje i umiera. Kolejnym przejawem włączenia człowieka w świat przyrody jest sfera wegetatywno-popędowa, łącząca i zbliżająca go do świata zwierzęcego. Posiada podobne do nich: organy wewnętrzne, system nerwowy, poznanie zmysłowe, instynkty. Bytowe zakorzenienie w otaczającej go przyrodzie sprawia, że: podziwia piękno świata, potrafi zaprzyjaźnić się ze zwierzętami, które ustami św. Franciszka z Asyżu nazywa „braćmi”. Istotne powiązanie człowieka z kosmosem zobowiązuje go do odpowiedzialności za przyrodę, dla której powinien być troskliwym gospodarzem, a nie krótkowzrocznym eksploratorem.
Osoba ludzka jest cząstką przyrody, lecz zarazem jest wobec niej transcendentna. Człowiek nie jest rzeczą, ale kimś – podmiotem, rozumną i wolną osobą. Jako posiadacz intelektu: stawia pytania i szuka na nie odpowiedzi, rozpoznaje tajemnice makro i mikrokosmosu, autonomicznie formułuje swe cele życiowe i realizuje je. Zdolność refleksyjnego myślenia umożliwia tworzenie języka pojęciowego, dzięki któremu powstaje kultura – nauka, filozofia, sztuka, technika. Tym, co człowieka wynosi ponad determinizm przyrody, jest wolność – zdolność samostanowienia o sobie, dzięki niej jest odpowiedzialny za swe czyny, wybiera zawód i styl życia, zakłada rodzinę, dobiera przyjaciół i współpracowników, uczestniczy w życiu społecznym. Konsekwencją wolności i wolnej woli jest zdolność do: samoopanowania i przezwyciężania zewnętrznych i wewnętrznych presji, kierowanie się głosem sumienia i nakazami moralnego prawa.
Człowiek jako psychofizyczna osoba łączy w sobie zakorzenienie w świecie przyrody z misterium życia umysłowo-duchowego, jego „niespokojne serce” poszukuje wartości absolutnych i dlatego odkrywa obecność Boga.

ks. Stanisław Kowalczyk